Maken en gebruiken van beeld op en rond het voetbalveld

Binnen het voetbal worden steeds vaker foto’s en video’s gemaakt en gedeeld, bijvoorbeeld door supporters, ouders of door de vrijwilligers van de vereniging zelf. Dit roept vragen op over wat is toegestaan, welke regels gelden en hoe moet worden omgegaan met de privacy van spelers, vrijwilligers en bezoekers. Op deze pagina staat een overzicht van de belangrijkste juridische aandachtspunten bij het maken, gebruiken en publiceren van beeld en geluidsmateriaal door de vereniging.

De voetbalaccommodatie: openbare en besloten ruimtes

Openbare ruimte

Een voetbalaccommodatie is grotendeels een openbare ruimte, omdat deze toegankelijk is voor zowel leden als niet‑leden, zoals bezoekers en supporters. In een openbare ruimte mag worden gefilmd en gefotografeerd.

Wanneer ouders of bezoekers beeldmateriaal maken voor privégebruik (bijvoorbeeld voor eigen herinneringen) en dit niet structureel of openbaar delen, is de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) doorgaans niet van toepassing.

Dit ligt anders wanneer beeld‑ en geluidsmateriaal wordt gemaakt door de vereniging, bijvoorbeeld voor:

• trainings‑ of wedstrijdanalyse;
• verslaglegging, promotie of communicatie;
• livestreams; of
• cameratoezicht en beveiliging.

In deze gevallen is sprake van verwerking van persoonsgegevens en is de AVG van toepassing, ongeacht of gebruik wordt gemaakt van vaste camera’s, smartphones of tablets.

Hoewel de accommodatie grotendeels als openbare ruimte wordt aangemerkt, kunnen wel verschillende privacyverwachtingen bestaan. Zo zal bij jeugdvoetbal of recreatief voetbal doorgaans een hogere mate van privacy mogen worden verwacht dan bij prestatief seniorenvoetbal.

Kenbaarheid van opnamen (strafrecht)

Het Wetboek van Strafrecht verbiedt het opzettelijk en heimelijk filmen of fotograferen van personen met een aangebrachte camera. Wanneer door de vereniging wordt gefilmd of gefotografeerd, moet dit daarom altijd duidelijk kenbaar zijn voor betrokkenen. Dit geldt zowel voor vaste camera’s als voor mobiele apparatuur. Hiervoor kunnen bijvoorbeeld duidelijke informatieborden bij de ingang van het sportpark worden gebruikt. Daarnaast is het aan te raden het cameragebruik op te nemen in de privacyverklaring en op de website van de vereniging.

Kenbaarheid betekent nadrukkelijk niet dat betrokkenen automatisch instemmen met iedere vorm van gebruik of verdere verwerking van het beeld‑ en geluidsmateriaal.

Besloten ruimtes

Besloten ruimtes, zoals kleedkamers, doucheruimten en toiletten, zijn plekken waar personen een hoge mate van privacy mogen verwachten. Filmen of fotograferen in deze ruimtes is niet toegestaan, ook niet met mobiele telefoons. Camera’s in of nabij besloten ruimtes zijn uitsluitend toegestaan in uitzonderlijke situaties, bijvoorbeeld om  diefstal te voorkomen, en mogen nooit gericht zijn op personen tijdens het omkleden of douchen.

Privacy en persoonsgegevens (AVG)

Foto’s en video’s waarop personen herkenbaar zichtbaar en/of hoorbaar zijn, bevatten persoonsgegevens. Wanneer een voetbalvereniging dergelijk beeld‑ en geluidsmateriaal maakt of gebruikt, is de club een zogenaamde verwerkingsverantwoordelijkevolgens de AVG. De vereniging is dan verantwoordelijk voor de rechtmatigheid, zorgvuldigheid en beveiliging van de beelden en/of geluidsopnamen. Persoonsgegevens mogen uitsluitend worden verwerkt als  daarvoor een geldige juridische grondslag in de AVG bestaat. Voor voetbalverenigingen zijn dat:

• uitvoering van een overeenkomst (bijvoorbeeld deelname aan trainingen en wedstrijden);
• gerechtvaardigd belang (bijvoorbeeld beveiliging); en
• toestemming van de betrokkene.

Toestemming is binnen verenigingsverband vaak geen geschikte grondslag, met name bij minderjarigen en situaties waarin deelname niet vrijblijvend is.

In de praktijk zal gerechtvaardigd belang de meest aangewezen grondslag zijn voor beeldgebruik door voetbalverenigingen. Elke meer moet de vereniging zich afvragen of:

1. sprake is van een legitiem belang van de vereniging;
2. de verwerking noodzakelijk is voor dat belang; en
3. het privacybelang van de betrokkene niet zwaarder weegt.

Bij deze afweging spelen onder meer een rol:

• het doeleinde van de verwerking;
• de context (prestatief of recreatief voetbal);
• de leeftijd van de betrokkenen (senioren of jeugd);
• de mate waarin personen herkenbaar in beeld zijn;
• de gevolgen van gebruik of publicatie; en
• de mogelijkheid om bezwaar te maken.

Prestatievoetbal

Bij prestatiegericht voetbal, mogen spelers een zekere mate van observatie en analyse verwachten. Het maken van beeldmateriaal voor interne trainings‑ en wedstrijdbespreking zal hier eerder gerechtvaardigd zijn, mits geen externe publicatie plaatsvindt.

Recreatief voetbal

Bij recreatief voetbal ligt deze verwachting doorgaans lager.  Structurele opnamen voor analyse of publicatie zullen hier minder snel gerechtvaardigd zijn en vereisen duidelijke communicatie en terughoudendheid.

Seniorenvoetbal

Bij seniorenvoetbal zijn betrokkenen over het algemeen meerderjarig. Hoewel dit de communicatie vergemakkelijkt, blijft een zorgvuldige belangenafweging noodzakelijk.

Jeugdvoetbal

Bij jeugdvoetbal moet men extra terughoudendheid zijn. Minderjarigen worden extra beschermd onder de AVG. Het belang van het kind staat steeds voorop, ongeacht instemming van ouders. Bij openbaarmaking zal de belangenafweging in de praktijk vaak in het voordeel van privacy uitvallen.

Informatieplicht en organisatorische randvoorwaarden

Wanneer de AVG van toepassing is, moet de vereniging betrokkenen duidelijk informeren over:

• het doeleinde van de verwerking;
• de juridische grondslag;
• de bewaartermijn;
• beveiligingsmaatregelen;
• de rechten van betrokkenen (zoals inzage, bezwaar en verwijdering).

Praktische toepassingen

Cameratoezicht

Cameratoezicht is toegestaan voor beveiligingsdoeleinden wanneer:

• het noodzakelijk is;
• duidelijk kenbaar is;
• beelden beperkt worden bewaard;
• het is opgenomen in de privacyverklaring;
• passende beveiliging van de beelden is geregeld.

Trainings‑ en wedstrijdanalyse

• Prestatievoetbal senioren: interne analyse is doorgaans toegestaan.
• Recreatief voetbal: meer terughoudendheid vereist.
• Jeugdvoetbal: in beginsel alleen bij duidelijke sportieve meerwaarde en zonder externe verspreiding.

Livestreams

Livestreams vormen een doorgifte aan een breed publiek:

• bij prestatiegerichte seniorenwedstrijden soms verdedigbaar;
• bij recreatief voetbal niet noodzakelijk; en
• bij jeugdvoetbal onwenselijk en niet proportioneel.

Checklist voor voetbalverenigingen

• bepaal het doeleinde van het beeldgebruik;
• stel vast wie verwerkingsverantwoordelijke is;
• kies en onderbouw de grondslag;
• informeer betrokkenen duidelijk;
• beperk bewaartermijnen;
• beveilig het materiaal;
• wees extra zorgvuldig bij jeugd.

Toezicht en handhaving

Het is aan de vereniging om te beoordelen of zij voldoet aan de wetgeving. De Autoriteit Persoonsgegevens en/of de rechter kunnen hierop toezien en handhaven. Bij twijfel of complexe situaties is het raadzaam tijdig juridisch of privacykundig advies in te winnen.

Portretrecht en auteursrecht

Naast de AVG kan een betrokkene een beroep doen op het portretrecht. Ook bij rechtmatig gemaakte beelden kan publicatie worden verboden indien sprake is van een redelijk belang, zoals privacy, veiligheid of reputatie.

Daarnaast rust doorgaans auteursrecht op foto’s en video’s. Publicatie zonder toestemming van de maker kan leiden tot claims.

Bij twijfel is het raadzaam het materiaal (tijdelijk) te verwijderen of af te zien van publicatie.