Hoe ga je als voetbalvereniging om met een ontuchtzaak?

Een vereniging die te maken kreeg met grensoverschrijdend gedrag van een vrijwilliger deelt haar ervaringen. - Foto: KNVB Media

Al enige tijd komen er in onder meer de media, de cultuursector, het bedrijfsleven en ook in de sport incidenten aan het licht waarbij sprake is van grensoverschrijdend gedrag. Maar wat doe je wanneer je als vereniging wordt geconfronteerd met een zaak waarbij een van je vrijwilligers, die ook trainer is, van ontucht wordt verdacht en de hoofdpersoon is van een officieel onderzoek? Een vereniging die hiermee te maken kreeg deelt haar ervaringen, in de hoop dat bestuurders en clubs ervan kunnen leren.

Een aantal jaar geleden kwamen Monique en de andere leden en vrijwilligers van een middelgrote vereniging in Nederland opeens in een achtbaan terecht. De vereniging was door de KNVB op de hoogte gesteld van een onderzoek dat was gestart naar een van de trainers vanwege mogelijk grensoverschrijdend gedrag. Het betrof een man die meerdere teams onder zijn hoede had en ook actief was als scheidsrechter. Monique, nu voorzitter en destijds in een andere rol actief bij de vereniging, beschrijft wat er toen gebeurde. “Je schrikt natuurlijk enorm. We kwamen zelf niet in contact met de persoon en hebben gelijk geschakeld met allerlei instanties, zoals de GGD en de gemeente. Ook hebben we zelf onderzoek gedaan en al snel bleek de man al veroordeeld te zijn, omdat hij seks had gehad met een minderjarig meisje.”

De eerste paar dagen na het bericht van de KNVB bevond de vereniging zich in een lastige spagaat. Monique over de situatie: “Je wilt op zoek naar meer informatie, maar door de privacywetgeving krijg je vanuit de officiële instanties weinig te horen en mag je zelf ook bijna niets loslaten over wat er gaande is. Tegelijkertijd gaat het nieuws als een lopend vuurtje door de club en binnen de kortste keren weet iedereen om welke persoon het gaat. We waren telkens aan het kijken wat juridisch wel en niet mogelijk was. Als bestuur bestaande uit vrijwilligers beschikten we niet over de juiste capaciteiten en kwaliteiten voor deze situatie. Vanuit de gemeente, de KNVB en de GGD zijn we in die periode goed ondersteund. Bijvoorbeeld op juridisch gebied en in de communicatie.”

Brief en informatieavond

We hebben een vierogenprincipe ingesteld, zodat er altijd minimaal twee volwassenen in een ruimte met minderjarigen moeten zijn

De vereniging stelde snel nadat het hoorde over het onderzoek een brief op richting alle leden waarin werd aangegeven dat de KNVB een onderzoek had ingesteld naar een vrijwilliger vanwege grensoverschrijdend gedrag, dat de vereniging in afwachting was van verder onderzoek en dat de betreffende persoon niet meer welkom was bij de club. Ook werd er in samenspraak met de KNVB, de gemeente en de GGD een informatieavond voor ouders georganiseerd.

VOG verplicht

Na de eerste schok werd er al snel nagedacht over hoe een soortgelijke situatie in de toekomst kon worden voorkomen. De omstreden vrijwilliger had bijvoorbeeld geen Verklaring Omtrent Gedrag, terwijl dit wel gevraagd werd van de vrijwilligers. “We dachten dat we de zaken op het gebied van sociale veiligheid goed op orde hadden, maar dat bleek dus niet zo te zijn”, zegt Monique eerlijk. “Een van de eerste dingen die we hebben gedaan, is onze VOG-administratie aanscherpen. Een VOG geeft in ieder geval een indicatie of iemand als vrijwilliger aan de slag kan. Iedereen die actief is bij onze club - van een trainer tot iemand die in de kantine achter de bar staat - moet nu een VOG laten zien. En in het aanmeldproces voor nieuwe vrijwilligers hebben we opgenomen dat je een VOG moet overleggen. Daarnaast hebben we ervoor gekozen een vierogenprincipe in te stellen. Dat houdt in dat er altijd minimaal twee volwassenen in een ruimte met minderjarigen moeten zijn. In de kleedkamer, maar ook bij de sportverzorger.”

Het thema veilige vereniging werd een prioritiet voor het bestuur. Maar omdat het onderwerp zo veelomvattend is, was het ook lastig te bepalen waar te beginnen. “Het aanvragen van de VOG voor alle vrijwilligers was onze eerste prioriteit. Daarna zijn we in gesprek gegaan met onze vrijwilligers om hun input te verwerken in onze plannen. De eerste stappen hierin zijn gezet. We hebben een aantal richtlijnen opgesteld en gedeeld via onze clubkanalen. Het belangrijkste is dat je de visie met z’n allen maakt. Iedereen moet hier achter staan. Allemaal willen dat de vereniging een veilige plek is. Daarom wordt de sociale veiligheid ook een belangrijk onderdeel van ons nieuwe beleidsplan.”

‘Kleedkamermoeders’

Er zijn bij de vereniging de laatste jaren al afspraken gemaakt over onder meer het gebruik van telefoons in de kleedkamers en er zijn nu zogenaamde ‘kleedkamermoeders’. Zij ondersteunen of vervangen de aanwezigheid van de trainer in de kleedkamer. Ook de ‘kleedkamermoeders’ moeten een VOG kunnen overleggen. Daarnaast heeft de vereniging een Train de Trainer cursus georganiseerd, waarin veel aandacht was voor pedagogiek. Een vertrouwenscontactpersoon had de club al. Inmiddels is ook een tweede, vrouwelijke, contactpersoon aangesteld.

We hopen een cultuur neer te zetten waarin mensen zich durven uitspreken als er iets is

Het zijn enkele voorbeelden van maatregelen die de vereniging heeft genomen om een veilig sportklimaat te creëren. Monique weet dat er nog een lange weg te gaan is om het vertrouwen van de leden en andere betrokkenen terug te winnen. Maar door met elkaar in gesprek te gaan, merkt ze dat er veel draagvlak is voor de maatregelen. “Bij de mensen die misschien moeite hebben met de aanpassingen, leggen we uit waarom we doen wat we doen. Dan draaien ze vaak bij en snappen ze het. Het is cruciaal dit onderwerp bespreekbaar te maken. Ook voor andere clubs, die misschien niet te maken hebben gehad met grensoverschrijdend gedrag. Dat betekent namelijk niet dat er niets kan spelen. In de sport, en zeker in het voetbal, wordt veel geschaard onder cultuur. Sommige zaken worden als ‘normaal’ gezien, maar zijn dat wellicht helemaal niet.”

“Met je trainers, teambegeleiders en andere vrijwilligers kun je het gesprek aangaan. Dat is het startpunt. Kijk samen waar mogelijk pijnlijke plekken zijn en focus je daar als eerste op. Wij hebben het helaas op de harde manier geleerd. Dat heeft onze ogen wel geopend. Als bestuur zijn we veel meer bezig met het creëren van een veilig sportklimaat. We hopen een cultuur neer te zetten waarin mensen zich durven uitspreken als er iets is. Al is het maar een onderbuikgevoel. Onze leden en vrijwilligers moeten het idee hebben dat alles bespreekbaar is en dat ernaar wordt geluisterd. Eén ding is zeker: een sociaal veilige vereniging kunnen we alleen samen met onze leden en vrijwilligers bereiken én behouden.”

Monique is niet de echte naam van de geïnterviewde. Zowel haar echte naam als de naam van de betreffende vereniging zijn bij de KNVB bekend. Omwille van de privacy benoemen we dit niet in het artikel.

Heb je naar aanleiding van dit artikel vragen? Dan kun je een mailtje sturen naar de vertrouwenscontactpersoon van de KNVB via vcp@knvb.nl.

Handvatten voor het creëren van een veilig sportklimaat Lees in dit artikel hoe je als bestuur een veilig sportklimaat kunt creëren en welke stappen je moet nemen bij een melding van grensoverschrijdend gedrag.