Grey Leaf Spot: wat iedere fieldmanager in het betaald voetbal moet weten 

Grey Leaf Spot is van oorsprong een ziekte uit warmere streken, maar gedijt inmiddels uitstekend in het specifieke microklimaat van een voetbalstadion. - Foto: KNVB Media

Gras in een stadion wordt voortdurend gestimuleerd met bemesting, beregening, groeilicht en intensief beheer om maximale prestaties te leveren. Net als bij topsporters leidt dat tot uitstekende prestaties, maar misschien niet altijd tot de meest weerbare plant. De voor Nederland relatief nieuwe schimmelziekte Grey Leaf Spot lijkt juist van deze omstandigheden te profiteren.

Redactie vakblad Fieldmanager 

Onder de juiste omstandigheden kan deze ziekte een grasmat in korte tijd ernstig aantasten. Vooral jonge planten van Engels raaigras lopen daarbij risico.In een vroeg stadium is Grey Leaf Spot makkelijk te verwarren met Pythium of gewone roest. De infectie begint subtiel: kleine vlekken op het blad die grijs verkleuren. Het aangetaste blad draait en krult; het zogenoemde 'vishaak'-effect. Dit is een typisch kenmerk van Grey Leaf Spot. De vlekken groeien uit tot langwerpige vlekken met een lichtgrijs centrum en een opvallende donker paarsbruine rand. Bij hoge luchtvochtigheid verschijnt een viltachtige waas over de vlekken doordat de schimmel massaal sporen produceert.

Op veldniveau ontstaan hierdoor in korte tijd grote, onregelmatige verschroeide plekken. Een beeld dat sterk doet denken aan extreme droogte. Omdat Grey Leaf Spot in het beginstadium gemakkelijk wordt verward met andere bladziekten, is het verstandig om verdachte aantastingen snel te laten onderzoeken. Wat Grey Leaf Spot extra gevaarlijk maakt, is de snelheid waarmee de ziekte zich kan vermenigvuldigen. Onder gunstige omstandigheden kan de schimmel binnen 24 uur een nieuwe generatie sporen produceren. 

De ideale omstandigheden voor een uitbraak 

Grey Leaf Spot is van oorsprong een ziekte uit warmere streken, maar gedijt inmiddels uitstekend in het specifieke microklimaat van een voetbalstadion. De kritieke risicoperiode loopt van juli tot en met september. In die weken kan de schimmel genadeloos toeslaan wanneer een specifieke combinatie van factoren samenvalt. 

Onder gunstige omstandigheden kan Grey Leaf Spot binnen 24 uur een nieuwe generatie sporen produceren

De schimmel is actief tussen 15 en 39 graden Celsius, maar presteert optimaal tussen de 22 en 32 graden. De belangrijkste trigger is de duur van de bladnatperiode. Bij optimale temperaturen heeft Pyricularia oryzae –de schimmel die Grey Leaf Spot veroorzaakt-  aan slechts negen uur aaneengesloten bladnat genoeg om het bladweefsel binnen te dringen. Bij lagere temperaturen zijn meer uren nodig. Hoge stikstofniveaus versterken dit risico. Een hogere stikstofgift in de zomer zorgt voor zachte celwanden, wat de schimmel een gemakkelijke ingang biedt. 

Waarom het profvoetbal meer te vrezen heeft dan de amateurvereniging 

De dreiging van Grey Leaf Spot is niet voor elk veld gelijk. Er is een scherpe tweedeling zichtbaar tussen stadia in het betaald voetbal en het gemiddelde amateurveld. Tot op dit moment zijn geen voorbeelden bekend van Grey Leaf Spot in de breedtesport. Dat heeft waarschijnlijk alles te maken met het microklimaat van een stadion en het specifieke beheer van het gras. De maaihoogte ligt hier met 18 tot 23 millimeter doorgaans wat lager.

Verder wordt de plant in het stadion meer opgejaagd, vaker beregend en intensiever bemest. Ook hebben licht en lucht minder vrij toegang tot de mat, waardoor deze minder snel opdroogt. Daarnaast ligt de temperatuur in een stadion hoger dan daarbuiten. Vooral jonge kiemplanten blijken extreem gevoelig voor Grey Leaf Spot. Bij een bestaande grasmat blijft de schade vaak beperkt tot bladverlies, maar bij jonge inzaai kan de ziekte complete plantjes doden. Daardoor vormt vooral zomerdoorzaai in stadions een risicomoment. 

Combinatie van risicofactoren 

De grasmat in stadions bestaat tegenwoordig grotendeels uit Engels raaigras (Lolium perenne). Dit is veruit de meest gevoelige grassoort voor Grey Leaf Spot. Dat maakt jonge kiemplanten tijdens doorzaai of renovaties in de nazomer extra kwetsbaar. Een actieve infectie kan zo'n inzaai binnen drie tot vijf dagen volledig tenietdoen. Chemische bestrijding van Grey Leaf Spot is geen optie meer door het ontbreken van toegelaten middelen. Een fieldmanager moet daarom volledig vertrouwen op cultuurtechnische maatregelen. Er zijn vier strategieën die in de praktijk het verschil maken. 

Stuur op de bladnatperiode 

Beregen bij voorkeur vroeg in de ochtend, zodat de grasmat overdag kan drogen. Beregening in de avond is af te raden, omdat het blad dan de hele nacht nat blijft. Op stadionvelden is de inzet van ventilatoren een goed idee om ook zonder wind de bladnatperiode te verkorten. Sommige stadionclubs experimenteren daarnaast met UVC-technologie. Daarbij rijdt een robot of walk behind maaier met UVC-lampen zo vaak als mogelijk over het veld om de schimmeldruk te verlagen. Praktijkervaringen zijn positief, maar harde onderzoeksgegevens over de effectiviteit tegen Grey Leaf Spot zijn nog beperkt. 

Stikstofdiscipline in de zomer 

Beperk snelwerkende stikstofbemesting in de warme zomermaanden tot een minimum. Kies liever voor organische of gecontroleerd vrijkomende meststoffen (slow release) om piekgroei te vermijden en celwanden stevig te houden. Het toepassen van ijzer kan zorgen voor een sterkere plant. 

Kies tolerante rassen bij doorzaai 

Bij doorzaai in de nazomer loont het om te kiezen voor rassen van Engels raaigras met een hogere tolerantie tegen Grey Leaf Spot. Graszaadveredeling heeft op dit punt aanzienlijke stappen gezet. Door deze rassen preventief in te zetten, bouw je een structureel sterkere populatie op. Graszaadbedrijven claimen een hoge mate van tolerantie tegen Grey Leaf Spot, maar de meeste fieldmanagers gaan ervan uit dat een volledige resistentie niet realistisch is. Realiseer je bovendien dat de schimmel voortdurend muteert en dat een grasplant die vandaag tolerant is, dat morgen niet meer hoeft te zijn. 

Werk hygiënisch 

De schimmel overwintert als mycelium en sporen in de viltlaag. Houd deze laag dun door tijdig te beluchten, te verticuteren of te borstelen. Maai uitsluitend onder droge omstandigheden. Ook hygiëne van machines verdient aandacht. De sporen van Grey Leaf Spot kunnen zich via maaiers en andere onderhoudsmachines verplaatsen. Waar mogelijk is het verstandig machines na gebruik schoon te maken. 

Grey Leaf Spot herinnert ons eraan dat agronomisch beheer in de zomer steeds meer draait om het sturen op het microklimaat. Door scherp te sturen op vocht, voeding en rassenkeuze houd je de grasmat ook tijdens de heetste zomerdagen gezond en speelklaar.