Dauw op sportvelden: klein natuurverschijnsel, grote invloed op grasbeheer

Voor beheerders van sportvelden is dauw meer dan een visueel verschijnsel. - Foto: KNVB Media

Dauw hoort bij het najaar. Vooral richting het einde van de zomer en in de eerste herfstmaanden krijgen beheerders van sportvelden er vrijwel dagelijks mee te maken. Het verschijnsel lijkt onschuldig, maar kan gevolgen hebben voor zowel de speelkwaliteit van een veld als de gezondheid van de grasmat.

Dauw ontstaat door condensatie. Wanneer de temperatuur daalt, meestal gedurende de nacht, koelen ook grasplanten af. De lucht direct rond het gras koelt daardoor eveneens af. Omdat koude lucht minder waterdamp kan bevatten dan warme lucht, condenseert een deel van die waterdamp tot kleine waterdruppeltjes op de grasbladeren.

Die druppeltjes kennen we als dauw. De temperatuur waarbij dit proces plaatsvindt, wordt het dauwpunt genoemd. Dat dauwpunt verschilt per locatie, seizoen en weersomstandigheid. Vooral in het vroege voorjaar en in de herfst komen veel dauwdagen voor.

Risico op schimmelziekten

Voor beheerders van sportvelden is dauw meer dan een visueel verschijnsel. Een vochtige grasplant creëert namelijk gunstige omstandigheden voor schimmelziekten. Ziekten als rooddraad (Laetisaria fuciformis) en fusarium (Microdochium nivale) profiteren van de aanwezigheid van vrij vocht op het blad.

Onder dergelijke omstandigheden kunnen schimmelsporen zich gemakkelijker verspreiden over het grasoppervlak. Daardoor neemt de kans op infecties toe. Hoe langer de bladeren nat blijven, hoe groter dat risico wordt. Daarnaast heeft vocht op het gras invloed op de maaikwaliteit. Nat gras laat zich minder goed maaien, waardoor de snede minder zuiver wordt. Beschadigde bladpunten herstellen minder snel en kunnen het gras extra gevoelig maken voor ziekten.

Zo snel mogelijk verwijderen

Om de kans op ziekteontwikkeling te beperken, is het verstandig om dauw zo snel mogelijk van het gras te verwijderen. Omdat dauw meestal tijdens de nacht ontstaat, ligt het voor de hand om dit vroeg in de ochtend te doen. Er zijn verschillende methoden om dauw van een sportveld te verwijderen. De meest gebruikte aanpak is mechanische verwijdering. Door het gras te borstelen of te sweepen worden de dauwdruppels van de bladeren geslagen, waarna het gewas sneller kan opdrogen. Op grotere velden kan hiervoor een dauwborstel achter een tractor worden ingezet.

Een andere mogelijkheid is het gebruik van wetting agents. Deze middelen kunnen de vorming van dauw beperken en hebben doorgaans een werkingsduur van enkele weken. Vooral op grotere oppervlakken of op locaties waar dagelijks mechanisch verwijderen lastig uitvoerbaar is, kunnen dergelijke producten een hulpmiddel zijn binnen het onderhoudsprogramma. Maaien kan eveneens dauw verwijderen, maar dat is niet altijd de meest wenselijke oplossing. Omdat nat gras moeilijker zuiver af te maaien is, kan de kwaliteit van de snede achteruitgaan. Daardoor neemt ook de kans op beschadigingen en mogelijke infecties toe.

Meer lucht en minder schaduw

Naast het verwijderen van dauw kunnen beheerders ook maatregelen nemen om de aanwezigheid ervan te beperken. Een belangrijke factor daarbij is luchtcirculatie. Velden met voldoende luchtbeweging drogen sneller op, waardoor de periode met nat blad wordt verkort. Obstakels rondom een veld kunnen die luchtstroom belemmeren. Door de omgeving zo open mogelijk te houden, verbetert de ventilatie en krijgt dauw minder kans om lang aanwezig te blijven. Dat sluit aan bij bredere inzichten uit het grasbeheer, waarin een goede luchtcirculatie wordt gezien als een belangrijke factor bij het beperken van schimmelziekten. Ook schaduw speelt een rol. Gras dat in de ochtenduren snel zonlicht ontvangt, droogt eerder op waardoor er ook minder gunstige omstandigheden voor schimmelziekten zijn.

De aanpak van dauw staat niet op zichzelf. Binnen integraal grasbeheer speelt ook de algemene gezondheid van de grasmat een belangrijke rol. Een sterke grasplant is beter bestand tegen ziekten dan een verzwakte plant. Daarom kijken veel beheerders niet alleen naar het verwijderen van dauw, maar ook naar factoren als luchtcirculatie, beworteling, bodemgesteldheid en bemesting. Zeker in de herfst, wanneer dauwvorming frequenter voorkomt en schimmelziekten actiever worden, kunnen zulke maatregelen bijdragen aan een weerbare grasmat. Daarbij verdient ook de bemestingsstrategie aandacht. In het najaar kiezen beheerders vaak voor een terughoudende inzet van stikstof. Een overmatige stikstofgift kan namelijk omstandigheden creëren die bepaalde schimmelziekten in de hand werken. In combinatie met langdurige nat gras door dauw kan dat de ziektedruk verder vergroten.

Onderdeel van dagelijks beheer

Dauw valt niet te voorkomen. Zodra de omstandigheden het dauwpunt bereiken, zal er condensatie optreden. Wel kunnen beheerders met relatief eenvoudige maatregelen de gevolgen beperken. Vroegtijdige verwijdering van dauw, voldoende luchtcirculatie, beperking van schaduw en aandacht voor de algehele conditie van de grasmat zijn daarbij belangrijke instrumenten. Juist in een periode waarin schimmelziekten traditioneel de kop opsteken, kunnen deze maatregelen bijdragen aan een gezondere grasmat en een betere speelkwaliteit van sportvelden.

Innovatieplatform Gras Klik hier voor meer informatie.