Datagestuurd werken loont: betere velden dankzij meten en inzicht

De grasmat in De Kuip wordt al jarenlang gekozen tot de beste van Nederland. - Foto: KNVB Media

De kwaliteit van natuurgrasvelden in het betaald voetbal is de afgelopen jaren zichtbaar verbeterd. Dat is geen toeval, maar het resultaat van een gerichte aanpak waarin meten en datagestuurd werken centraal staan. Volgens Patrick Balemans van de KNVB is dat precies de sleutel tot succes. ‘Het gaat erom dat je stuurt op feiten in plaats van aannames. Dan volgt die kwaliteitsverbetering vanzelf.’

Inmiddels worden de velden in de Eredivisie al zes seizoenen structureel gemeten. Dat gebeurt volgens vaste normen van de KNVB, waarbij verschillende parameters worden beoordeeld. Denk aan schokabsorptie, stroefheid, energierestitutie, balstuit, verticale vervorming en hardheid. Elk onderdeel levert punten op, die samen een totaalscore vormen. Als je die scores over meerdere jaren naast elkaar legt, ontstaat een duidelijke trend. ‘We zien dat de puntenaantallen structureel zijn gestegen’, zegt Balemans. ‘Indirect betekent dat dus dat de kwaliteit van de velden is verbeterd.’ Kort gezegd: inzicht leidt tot verbetering.

Investering betaalt zich terug

Die ontwikkeling is niet alleen zichtbaar in cijfers, maar ook merkbaar op en rond het veld. Wie al langer voetbal volgt, herkent het verschil. Waar vroeger regelmatig werd gesproken over slechte velden en wedstrijden die daaronder leden, hoor je dat tegenwoordig veel minder. Commentatoren hebben het minder over hobbelige grasmatten en lastige balstuiten. In plaats daarvan gaat het weer waar het over moet gaan: het spel.

De kern van die verbetering zit in de manier van werken. Door regelmatig te meten, krijgen fieldmanagers inzicht in de staat van hun veld. Dat maakt het mogelijk om gericht bij te sturen. ‘In eerste instantie lijkt datagestuurd werken extra werk’, legt Balemans uit. ‘Je moet metingen uitvoeren en data verzamelen. Maar die investering betaalt zich terug. Je krijgt er inzicht voor terug en kunt daardoor veel gerichter werken.’

sc Heerenveen zet grote stappen

Een goed voorbeeld daarvan is sc Heerenveen. De club had in het verleden moeite om bepaalde normen te halen, maar wist met behulp van data grote stappen te zetten. ‘Ze zijn echt anders gaan kijken naar hun veld’, vertelt Balemans. ‘Door bijvoorbeeld vaker en gerichter te vertidrainen, verbeterden ze de hardheid en schokabsorptie. Uiteindelijk haalden ze de maximale score.’ Fieldmanager Gertjan Hilarius bevestigt dit: ‘Datagestuurd  werken heeft ervoor gezorgd dat het veld van sc Heerenveen naar een hoger niveau is gestegen. De data liet exact zien waar verbeterpunten lagen, wat heeft geleid tot hoge beoordelingen tijdens de veldkeuringen met een score van 204 punten.’

Naast de officiële normmetingen wordt er nog veel meer gemeten. Zo wordt ook gekeken naar bodemverdichting, infiltratiesnelheid, wortellengte, de viltlaag en grasbezetting. Die gegevens worden nu nog niet meegenomen in de puntentelling, maar bieden wel waardevolle informatie. ‘Het gaat er niet alleen om wat je meet, maar vooral wat je met die data doet’, zegt Balemans. ‘Daar ligt nog veel potentie.’ Een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst is de grasbezetting: het aandeel van het veld dat daadwerkelijk uit gezond gras bestaat. ‘Dat meten we nu nog niet optimaal’, aldus Balemans. ‘Maar het is wel een hele belangrijke factor. We willen uiteindelijk richting de 95 procent, en liefst nog hoger.’ Een hoge grasbezetting draagt bij aan zowel speelkwaliteit als uitstraling. ‘Een mooi groen veld zorgt ervoor dat je eigenlijk al met 1-0 voorstaat voordat de wedstrijd begint.’

Wensen van spelers

Ook als gekeken wordt naar gemiddelde scores per meetmoment, is er sprake van verbetering. De combinatie van meten, leren en aanpassen werkt. De ontwikkeling van datagestuurd werken staat niet stil. De KNVB kijkt inmiddels ook naar de volgende stap: het beter meenemen van de wensen van spelers. ‘We willen meer inzicht krijgen in wat spelers belangrijk vinden’, zegt Balemans. ‘Wat voor type veld ervaren zij als prettig? En hoe verhoudt zich dat tot bijvoorbeeld blessuregevoeligheid? Die input willen we gaan combineren met onze meetdata.’ Het doel is om te komen tot velden die niet alleen goed scoren volgens de norm, maar ook optimaal aansluiten bij de beleving van spelers.

Hoewel de metingen nu vooral plaatsvinden in het betaald voetbal, is de boodschap ook relevant voor de breedtesport. Juist voor vrijwilligers bij amateurclubs liggen er kansen. ‘Je hoeft niet meteen alles te meten zoals in de Eredivisie’, benadrukt Balemans. ‘Begin gewoon klein. Maak een start met eenvoudige metingen en herhaal die periodiek. Dan krijg je inzicht, en kun je verbeteren.’ Dat kan bijvoorbeeld door te kijken naar de waterdoorlatendheid van een veld of de hardheid van de bodem. Met relatief simpele middelen is al veel winst te behalen.

Ambitie

De inzet op datagestuurd werken past binnen de bredere ambitie om de kwaliteit van sportvelden te verhogen. Het Innovatieplatform Gras speelt daarin een belangrijke rol door kennis en ervaringen te delen. De resultaten in het betaald voetbal laten zien dat die aanpak werkt. Meten leidt tot inzicht, en inzicht leidt tot betere keuzes. Of zoals Patrick Balemans het samenvat: ‘Het feit is gewoon dat datagestuurd werken loont.’ Met de ambitie om verder te groeien richting een zo hoog mogelijke grasbezetting én met meer aandacht voor de wensen van spelers, is één ding zeker: de ontwikkeling van het perfecte voetbalveld is nog volop in beweging.