Voetbal verbindt op Bevrijdingsdag: samen aan tafel voor de Vrijheidsmaaltijd

Voetbal verbindt de buurt tijdens de Vrijheidsmaaltijd op 5 mei. - Foto: KNVB Media

Vrijheid is allesbehalve vanzelfsprekend. Ook voetbalclubs beseffen dat. Vrijheid draag je samen en om die reden organiseren onder meer SV Houtwijk uit Den Haag en het Amsterdams 4 en 5 mei comité (in de Johan Cruijff ArenA) een Vrijheidsmaaltijd voor buurtbewoners. Aan lange tafels, met soep als symbolisch middelpunt, gaan buurtgenoten met elkaar in gesprek over wat vrijheid en verbondenheid vandaag de dag betekent.

Vrijheidsmaaltijd in de Johan Cruijff ArenA

Een kind rent vrolijk naar binnen: “Daar is het feest!” De Johan Cruijff ArenA In Amsterdam Zuidoost vormt dit jaar het decor voor een grote Vrijheidsmaaltijd. Het initiatief van het Amsterdams 4 en 5 mei comité, ondersteund door Ajax en de Johan Cruijff ArenA, trekt zo’n 300 bezoekers.

Van buurtbewoners tot oud-voetballers, kinderen, influencers en burgemeester Femke Halsema: iedereen schuift aan. De initiatiefnemers willen zo juist buurtbewoners en jongeren uit Amsterdam-Zuidoost bereiken, voor wie de ArenA weliswaar dichtbij is maar toch ook vaak een verrassend onbekend terrein. Wie om zich heen kijkt, ziet dat de organisatoren daar meer dan in zijn geslaagd.

Terwijl de vrijheidssoep wordt uitgeserveerd, ontstaan gesprekken tussen mensen die elkaar aan tafel ontmoeten. Sandra van het Amsterdams 4 en 5 mei comité ziet elk jaar opnieuw hoe dit werkt. “Het gaat er vooral om dat je in gesprek raakt met mensen die je nog niet kent en anders misschien nooit zou tegenkomen”, zegt ze over het initiatief. Alleen al in Amsterdam vinden dit jaar 178 van zulke maaltijden plaats.

Nieuwe ontmoetingen

Achtergronden vervagen al snel in de Johan Cruijff ArenA. Djaniela reisde hiervoor speciaal vanuit Almere naar Amsterdam. Ze heeft last van sociale angst en wil juist daarom meer sociale activiteiten opzoeken. Voor haar is aanschuiven op zichzelf al een overwinning. Het is dan ook de eerste keer dat ze zo’n maaltijd bijwoont. Dat geldt voor de meesten aan tafel, waaronder Djamillah, die aangeeft dat wat er in haar buurt gebeurt meestal aan haar voorbij gaat.

Voor deze vrijheidsmaaltijd maakt ze een uitzondering. Ze vertelt dat ze een zware jeugd heeft gehad, maar blijft positief: “Niemand wordt wakker en denkt: ik ga jouw leven leuker maken. Je moet zelf de slingers ophangen.” Dus dat doet ze, vandaag bij de vrijheidsmaaltijd. Vanuit de zorg weet ze dat het belangrijk is, omdat je leven – net als je vrijheid – geen gegeven is. “Je weet nooit wat morgen brengt.”

Gelijkenissen voetbal en vrijheid

Volgens Daphne Koster, Hoofd Vrouwen bij Ajax, draait de dag om verbinding. Ze opent de maaltijd met de boodschap dat sport mensen bij elkaar brengt. Ze benadrukt ook dat vrijheid voor haar samenhangt met degenen die de weg daarvoor hebben vrijgemaakt, zoals veel vrouwen dat ook voor haar in het voetbal hebben gedaan.

Zelfbenoemde vrije vogel Mees ziet een duidelijke vergelijking tussen voetbal en vrijheid. “Het is een samenspel, met spelregels die nodig zijn om het te laten werken,” zegt hij. Tegelijkertijd maakt hij zich zorgen over de huidige ontwikkelingen. “Door de online wereld verruwen we, wat je terugziet in de maatschappij. Dat is zorgwekkend en vraagt om nieuwe spelregels.”

Na de maaltijd volgen de aanwezigen workshops. Bezoekers tekenen, ontwerpen shirts of praten met de Ajax Foundation over thema’s als fair play en discriminatie. Aan de hand van persoonlijke verhalen van spelers wordt besproken hoe je dit soort moeilijke onderwerpen bespreekbaar maakt.

Traditie bij SV Houtwijk

SV Houtwijk organiseert de Vrijheidsmaaltijd voor het tweede opeenvolgende jaar. Daarbij wordt nauw samengewerkt met Wijkberaad Houtwijk en de jongeren- en opbouwwerkers van Wijkz, die actief zijn in het wijkcentrum. Samen slaan zij de handen ineen om vrijheid te vieren en dit te delen met buurtbewoners. Die insteek draait om ontmoeting en verbinding in de wijk, met speciale aandacht voor ouderen die niet vanzelfsprekend contact leggen met anderen. In een intieme setting op de club komt de groep ouderen bij elkaar.

De Vrijheidsmaaltijd staat niet op zichzelf. De club is het hele jaar door actief in de wijk: van wekelijkse BuurThuis-middagen voor 55+’ers tot wandelingen en valpreventietrainingen. Ook stelt SV Houtwijk het clubgebouw open voor allerlei buurtactiviteiten, zoals het jaarlijkse springkussenfestival voor jongeren. Die brede maatschappelijke inzet bleef niet onopgemerkt en leverde de club van de gemeente de erkenning op als Haagse Kracht Club. Daarmee laat de vereniging zien dat vrijheid geen momentopname is, maar iets waar continu aan wordt gebouwd, samen met en voor de buurt. Sociaal, toegankelijk en gastvrij: het zijn niet voor niets de kernwaarden van de club.

Vrijheid door ontmoeting

Na de maaltijd stappen de ouderen bij SV Houtwijk tevreden naar buiten. In de Johan Cruijff ArenA trekt het kind alweer aan de mouw van zijn moeder: het feest is voorbij. Maar de gesprekken blijven hangen. Achter de soep, de lange tafels en de voetbalvelden schuilt vooral één boodschap: vrijheid bestaat bij de gratie van ontmoeting.

De vrijheidssoep is inmiddels een landelijk symbool geworden. Het concept ontstond in 2020, toen samen eten door corona niet mogelijk was. Chef Joris Bijdendijk en Samuel Levie bedachten samen met het comité een blik soep dat mensen thuis konden delen. Sindsdien is het uitgegroeid tot traditie: overal in het land eten mensen op 5 mei dezelfde soep. Dit jaar is het recept van Heel Holland Bakt jurylid Janny van der Heijden.