Klaver in het sportveld: probleem of kans?

Foto: KNVB Media

Wie regelmatig op natuurgrasvelden komt, ziet het vaak: stukken klaver in de grasmat. Voor de meeste fieldmanagers is dit een onkruid dat ongewenst is in een voetbalveld. Toch wordt de rol van klaver anders bekeken dan voorheen. Het is daarnaast ook vooral een signaalplant. Een indicatie voor de toestand van de bodem en het beheer.

Vakblad Fieldmanager

In de praktijk wijst de aanwezigheid van klaver op een tekort aan voedingsstoffen, vooral stikstof. Gras heeft stikstof nodig om uit te groeien tot een gesloten mat, terwijl klaver via bacteriën in wortelknolletjes in staat is om zelf stikstof uit de lucht te halen. Daardoor heeft klaver een voorsprong op plekken waar het gras verzwakt is. Je ziet klaver vooral terug in velden die lijden onder droogte of wanneer het beheer niet optimaal is. Klaver kan beter omgaan met droge omstandigheden en groeit ook door op plekken waar gras stilvalt. Kort gemaaide en stressvolle grasmatten geven klaver daarom meer kans. In de praktijk betekent dit: niet structureel te kort maaien, zeker niet bij droogte of intensief gebruik.

Beheer

Daar komt bij dat klaver moeilijk te verwijderen is. De plant groeit laag bij de grond, waardoor het groeipunt onder de maaihoogte blijft. Hierdoor wordt klaver niet, zoals gras, steeds teruggesnoeid door maaien. Bovendien verspreidt de plant zich via uitlopers en zaden, die lang in de bodem aanwezig blijven. Dat verklaart waarom klaver vaak terugkomt, zelfs na maatregelen. Vooral verdichte toplagen zorgen ervoor dat graswortels minder diep groeien en gevoeliger worden voor droogte. Klaver kan onder deze omstandigheden langer concurrerend blijven.

Voor de bespeelbaarheid van een sportveld heeft klaver duidelijke nadelen. Het vormt geen stevige, slijtvaste zode zoals sportgras dat doet. Een veld met veel klaver kan daardoor ongelijk en minder stabiel worden, zeker bij intensief gebruik. Ook het beeld verandert: de grasmat oogt vlekkerig en minder uniform. Zeker bij wedstrijdvelden is dit ongewenst.

Miniklaver

Toch is het beeld niet alleen negatief. Klaver heeft ook eigenschappen die in sommige situaties juist worden benut. Zo draagt klaver bij aan de stikstofvoorziening van de bodem, waardoor minder bemesting nodig kan zijn. De plant doet dit via bacteriën in wortelknolletjes, waardoor deze zelf in de stikstofbehoefte kan voorzien. In de praktijk wordt in sommige gevallen bewust gekozen voor een kleine hoeveelheid klaver in het veld, bijvoorbeeld in de vorm van microklaver. Deze kleinbladige variant mengt beter met gras en valt minder op, terwijl de positieve eigenschappen behouden blijven. Voor intensief bespeelde wedstrijdvelden is een vrijwel volledig uit sportgras bestaande zode echter nog altijd de norm.

Comeback

In de meeste sportvelden blijft het doel echter een dichte grasmat zonder klaver. Wie klaver wil aanpakken, moet verder kijken dan alleen bestrijding. In de praktijk heeft het weinig effect om alleen de plant zelf te verwijderen. Als de omstandigheden in het veld niet veranderen, komt klaver eigenlijk altijd terug. De belangrijkste stap is het versterken van het gras. Door te zorgen voor voldoende voeding, vooral stikstof, krijgt gras weer de overhand. Daarnaast is het belangrijk om de grasmat dicht te houden. Doorzaaien helpt om kale plekken snel op te vullen, zodat klaver zich daar niet kan vestigen.

Ook onderhoud speelt een grote rol. Mechanische bewerkingen, zoals bijvoorbeeld verticuteren, kunnen klaver gedeeltelijk verwijderen en de grasgroei stimuleren. Verder helpt het om het veld goed te beregenen in droge periodes. Vooral verdichte toplagen zorgen ervoor dat graswortels minder diep groeien en gevoeliger worden voor droogte. Klaver kan onder deze omstandigheden langer concurrerend blijven.

Structuur

Onder de grond ligt vaak de echte oorzaak. Een zwakke grasmat is in veel gevallen het gevolg van problemen in de bodem, zoals een slechte structuur of een verstoring van de water- en luchtbalans. In de praktijk worden deze problemen pas zichtbaar via de vegetatie. Klaver kan dus wijzen op dieper liggende aandachtspunten in de bodem. Voor de lange termijn ligt de oplossing vooral in preventie. Een gezond sportveld begint bij een goede basis. Dat betekent dat de voeding op orde is, de bodemstructuur goed is en de pH-waarde klopt. Regelmatig bodemonderzoek helpt om gericht te sturen.

De kijk op klaver in sportvelden verandert langzaam. Waar het vroeger vooral werd gezien als onkruid dat bestreden moest worden, is er nu meer aandacht voor de oorzaak. Voor fieldmanagers is klaver daarmee vooral een diagnose-instrument. Niet de plant zelf vraagt als eerste aandacht, maar de omstandigheden waardoor deze zich kon vestigen. Wie die oorzaken aanpakt, krijgt meestal vanzelf weer een sterkere en dichtere grasmat.